🪨 પ્રાગૈતિહાસિક સંસ્કૃતિઓ: પેલિયોલિથિક, મેસોલિથિક અને નીઓલિથિક યુગ

---

ભારતના ઇતિહાસની શરૂઆત લખાણ પૂર્વ યુગથી થાય છે, જેને પ્રાગૈતિહાસિક યુગ કહેવામાં આવે છે. આ યુગને ત્રણ મુખ્ય તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: પેલિયોલિથિક (જૂનો પથ્થર યુગ), મેસોલિથિક (મધ્ય પથ્થર યુગ) અને નીઓલિથિક (નવો પથ્થર યુગ).

---

1️⃣ પેલિયોલિથિક યુગ (જૂનો પથ્થર યુગ)

• સમયગાળો: અંદાજે 5 લાખ વર્ષથી 10,000 ઈસાપૂર્વ
• જીવનશૈલી: શિકાર અને ફળો એકત્રિત કરીને જીવન જીવતા
• સાધનો: ખડકના અશોધિત સાધનો – હેન્ડ-એક્સ, સ્ક્રેપર્સ
• રહેઠાણ: ગુફાઓ અને ખડક શેલ્ટરો
• પ્રખ્યાત સાઇટ્સ: ભીમબેટકા (મધ્યપ્રદેશ), હુનસગી (કર્ણાટક), પાહલગામ (જમ્મુ-કાશ્મીર)
• કલા: ગુફા ચિત્રો – ભીમબેટકા સૌથી પ્રાચીન સાક્ષી

---

2️⃣ મેસોલિથિક યુગ (મધ્ય પથ્થર યુગ)

• સમયગાળો: અંદાજે 10,000 ઈસાપૂર્વથી 8,000 ઈસાપૂર્વ
• વિશેષતા: શિકારથી ખેતી તરફનો પરિવર્તન
• સાધનો: માઇક્રોલિથ્સ – નાનાં અને તીખાં પથ્થર સાધનો
• પ્રગતિ: પશુઓનું પાલન શરૂ, અર્ધ-સ્થાયી વસવાટ
• પ્રખ્યાત સાઇટ્સ: લાંઘણાજ (ગુજરાત), બાગોર (રાજસ્થાન), આદમગઢ (મધ્યપ્રદેશ)

---

3️⃣ નીઓલિથિક યુગ (નવો પથ્થર યુગ)

• સમયગાળો: અંદાજે 8,000 ઈસાપૂર્વથી 2,000 ઈસાપૂર્વ
• વિશેષતા: ખેતીની શરૂઆત – ઘઉં, બારલી, ચોખા
• સાધનો: ઘસેલા પથ્થર સાધનો, પોટરી, વણાટ
• જીવનશૈલી: સ્થાયી ગામડાં, પશુપાલન
• પ્રખ્યાત સાઇટ્સ: મેહરગઢ (પાકિસ્તાન), બુરઝહોમ (જમ્મુ-કાશ્મીર), ચિરંદ (બિહાર), માસ્કી (કર્ણાટક)

---

📊 તબક્કાઓની સરખામણી

યુગ	સાધનો	જીવનશૈલી	મુખ્ય સાઇટ્સ
પેલિયોલિથિક	અશોધિત પથ્થર સાધનો	શિકાર અને ભટકતું જીવન	ભીમબેટકા, હુનસગી
મેસોલિથિક	માઇક્રોલિથ્સ	અર્ધ-સ્થાયી વસવાટ	લાંઘણાજ, બાગોર
નીઓલિથિક	ઘસેલા સાધનો, પોટરી	ખેતી અને ગામડાં	મેહરગઢ, બુરઝહોમ

---