🏥 PM-ABHIM: આરોગ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત બનાવતી ભારતની મહાયોજનાની સંપૂર્ણ સમજૂતી

---

પ્રધાનમંત્રી આયુષ્માન ભારત આરોગ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મિશન (PM-ABHIM) એ ભારતના આરોગ્ય ક્ષેત્રે ઐતિહાસિક પરિવર્તન લાવતી યોજના છે. COVID-19 જેવી મહામારીઓથી મળેલા પાઠોને આધારે, ભારતે આરોગ્ય વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર બનાવવા માટે આ મિશન શરૂ કર્યું છે.

---

📌 Prelims માટે મહત્વપૂર્ણ તથ્યો

મુદ્દો	વિગત
યોજના નામ	PM-ABHIM (Pradhan Mantri – Ayushman Bharat Health Infrastructure Mission)
પ્રારંભ	25 ઓક્ટોબર 2021
પ્રકાર	Centrally Sponsored Scheme (કેન્દ્ર પ્રાયોજિત યોજના)
સમયગાળો	2021-22 થી 2025-26 (6 વર્ષ)
કુલ બજેટ	₹64,180 કરોડ
ઉદ્દેશ્ય	આરોગ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત બનાવવું, રોગચાળો માટે તૈયારી
શહેરી HWCs (Health and Wellness Centre)	12,900+
ગ્રામ્ય HWCs (Health and Wellness Centre)	17,788
Critical Care Blocks	157 જિલ્લાઓમાં
IPHLs	દરેક જિલ્લામાં (Integrated Public Health Labs)
BSL-3 લેબ્સ	સ્થિર અને મોબાઇલ બંને
Surveillance Units	5 Regional NCDC + 20 Metropolitan Units
ડિજિટલ આરોગ્ય	NDHM ને ટેકો, IT આધારિત રોગ નિરીક્ષણ સિસ્ટમ
નીતિ આધાર	National Health Policy 2017, 15th Finance Commission, SDG-3

---

🧠 Mains માટે વિશ્લેષણાત્મક લેખ

1. યોજના પરિચય

PM-ABHIM એ આરોગ્ય ક્ષેત્રે ભારતની સૌથી મોટી ઢાંચાકીય યોજના છે. COVID-19 મહામારી પછી આરોગ્ય વ્યવસ્થાની ખામીઓ સ્પષ્ટ થઈ હતી. આ મિશન એ ખામીઓને દૂર કરીને એક મજબૂત, સ્થાયી અને સર્વસમાવેશક આરોગ્ય વ્યવસ્થા ઊભી કરવા માટે રચાયું છે.

2. ઢાંચાકીય સુધારાઓ

મિશન હેઠળ 157 Critical Care Hospital Blocks, 30,000થી વધુ Health and Wellness Centres (શહેરી અને ગ્રામ્ય), અને દરેક જિલ્લામાં IPHLs સ્થાપિત કરવામાં આવી રહી છે. BSL-3 લેબ્સ અને મોબાઇલ લેબ્સ ચેપજન્ય રોગોની ઝડપી ઓળખ અને નિયંત્રણ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

3. રોગચાળો માટે તૈયારી

આ મિશન ભારતને ભવિષ્યની મહામારીઓ માટે તૈયાર બનાવે છે. Surveillance Units, NCDC કેન્દ્રો અને IT આધારિત રોગ નિરીક્ષણ સિસ્ટમ રોગચાળો વહેલો ઓળખી તેને નિયંત્રિત કરવામાં મદદરૂપ બનશે.

4. ડિજિટલ આરોગ્ય ક્રાંતિ

NDHM (National Digital Health Mission) સાથે સંકલન દ્વારા ઈલેક્ટ્રોનિક હેલ્થ રેકોર્ડ્સ, આરોગ્ય ડેટા પ્લેટફોર્મ અને ડિજિટલ હેલ્થ ID જેવી પહેલો આરોગ્ય સેવાઓને વધુ પારદર્શક અને અસરકારક બનાવે છે.

5. નીતિગત સંદર્ભ

PM-ABHIM રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય નીતિ 2017, SDG-3 (Good Health and Well-being) અને 15મું નાણાં પંચના ભલામણો સાથે સુસંગત છે. આ મિશન આરોગ્ય ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર ભારત તરફ દોરી જાય છે.

---

✍️ નિષ્કર્ષ

PM-ABHIM એ માત્ર આરોગ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત કરવાની યોજના નથી, પણ તે ભારતની આરોગ્ય વ્યવસ્થાને વૈશ્વિક સ્તરે પ્રતિસ્પર્ધી બનાવવાનો પ્રયાસ છે. UPSC Mains માટે આ વિષય પર નિબંધ, નોટ્સ કે ડેટા આધારિત જવાબો માટે આ માહિતી અત્યંત ઉપયોગી છે.

---

ટિપ: આ વિષય પર UPSC Mains માટે પ્રશ્ન આવી શકે છે જેમ કે:

“Discuss the significance of PM-ABHIM in strengthening India’s public health infrastructure and pandemic preparedness in the post-COVID era.”

---