ભારતમાં પેસિવ યૂથિનેશિયા: માનવ અધિકાર અને નૈતિક દૃષ્ટિકોણ

---

Passive Euthanasia in India — માનવ અધિકાર અને નૈતિક દૃષ્ટિકોણથી ચર્ચાસ્પદ વિષય

પેસિવ યૂથિનેશિયા એટલે દર્દીને જીવંત રાખતી સારવાર (life support) દૂર કરવી, જ્યારે દર્દી અચેતન સ્થિતિમાં હોય અને પુનઃસજાગ થવાની શક્યતા ન હોય. આ વિષય માનવ અધિકાર, નૈતિકતા અને કાનૂની નીતિ સાથે સંકળાયેલ હોવાથી UPSC GS2 માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

⚖️ ભારતના સુપ્રીમ કોર્ટના મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓ

1. Aruna Shanbaug Case (2011)
   • પેસિવ યૂથિનેશિયા માટે પ્રથમવાર કાનૂની મંજૂરી.
   • “Living Will” અથવા “Advance Directive” ના અભાવમાં, કોર્ટની મંજૂરી જરૂરી.
2. Common Cause vs Union of India (2018)
   • Living Will ને માન્યતા — વ્યક્તિ પોતાના જીવન અંતે શું ઈચ્છે તે પૂર્વ-લિખિત રીતે જાહેર કરી શકે.
   • Article 21 (Right to Life) હેઠળ “Right to Die with Dignity” સ્વીકારવામાં આવ્યો.
3. 2023 Guidelines Revision
   • Living Will માટે સાદા પ્રક્રિયા, મેડિકલ બોર્ડની રચના, અને જિલ્લા કલેક્ટરની મંજૂરી જેવી શરતો સરળ બનાવવામાં આવી.

🧠 નૈતિક અને માનવ અધિકાર દૃષ્ટિકોણ

• માનવ અધિકાર દૃષ્ટિએ — વ્યક્તિને પોતાનું જીવન સમાપ્ત કરવાની ઇચ્છા હોય તો તે અપમાનજનક પીડાથી બચી શકે.
• નૈતિક દૃષ્ટિએ — જીવનનું મૂલ્ય, ધર્મગત દૃષ્ટિકોણ, અને કુટુંબની ભાવનાત્મક સ્થિતિ વચ્ચે તણાવ.
• Bioethics — Autonomy (સ્વતંત્રતા), Beneficence (હિત), Non-maleficence (અહિત ન થાય) અને Justice (ન્યાય) વચ્ચે સંતુલન જરૂરી.

📜 નીતિગત દૃષ્ટિકોણ

• Ministry of Health and Family Welfare દ્વારા Living Will માટે માર્ગદર્શિકા.
• Hospitals અને Ethics Committees માટે SOPs તૈયાર.
• Public Awareness અને Medical Training જરૂરી — ખાસ કરીને Rural India માટે.

📌 UPSC GS2 માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ?

• Governance, Constitution, Polity, Social Justice વિભાગમાં આવરી લેવાય છે.
• Judicial Activism, Fundamental Rights, અને Ethical Governance માટે case study તરીકે ઉપયોગી.
• International Comparison — Netherlands, Canada, Switzerland જેવી દેશોની નીતિઓ સાથે તુલના.

---