વાઘો રિઝર્વ બહાર કેવી રીતે જીવંત છે — TOTR અભ્યાસ

---

The Tigers Outside Tiger Reserves (TOTR) Project — ભારતના વાઘો રિઝર્વ બહાર કેવી રીતે જીવંત છે, તે અંગેનો અભ્યાસ

ભારતમાં વાઘોની સંખ્યા વધતી જાય છે, પરંતુ દરેક વાઘ રિઝર્વમાં રહેતો નથી. ઘણા વાઘો રિઝર્વની બહારના જંગલોમાં, ખેતીવાડી વિસ્તારમાં કે માનવ વસાહતોની નજીક રહે છે. આ વાઘોની સ્થિતિ, પડકારો અને સંરક્ષણ માટે TOTR પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે.

🧭 TOTR પ્રોજેક્ટ શું છે?

• The Tigers Outside Tiger Reserves (TOTR) એ એક સંશોધન આધારિત અભ્યાસ છે.
• Wildlife Institute of India (WII) દ્વારા શરૂ કરાયેલ.
• ઉદ્દેશ: રિઝર્વ બહાર રહેતા વાઘોની આબાદી, ગતિશીલતા, અને માનવ-વન્યજીવન સંઘર્ષ અંગે માહિતી મેળવવી.

📊 મુખ્ય તથ્યો

• ભારતના લગભગ 35% વાઘો રિઝર્વની બહાર રહે છે.
• આ વાઘો કોર્પોરેટ ફોરેસ્ટ, ખેતીવાડી જમીન, અને નાના જંગલ વિસ્તારોમાં રહે છે.
• GPS collars અને કેમેરા ટ્રેપ્સ દ્વારા તેમની ગતિશીલતા ટ્રેક કરવામાં આવે છે.

⚠️ પડકારો

• માનવ-વન્યજીવન સંઘર્ષ — પશુઓ, લોકો અને વાઘ વચ્ચે અથડામણ.
• જમીન ઉપયોગમાં ફેરફાર — જંગલ વિસ્તાર ઘટે છે.
• સુરક્ષા અભાવ — રિઝર્વની બહાર સંરક્ષણ વ્યવસ્થા નબળી હોય છે.

🛡️ TOTR દ્વારા સૂચવાયેલા ઉપાયો

• Corridor Development — વાઘો માટે સુરક્ષિત માર્ગો.
• Community Involvement — સ્થાનિક લોકોની ભાગીદારી.
• Conflict Mitigation Strategies — વાઘ-માનવ અથડામણ ઘટાડવા માટે નીતિઓ.

📌 UPSC GS3 અને GPSC માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ?

• UPSC GS3માં પર્યાવરણ, સંરક્ષણ, અને બાયોડાયવર્સિટી વિષય આવરી લેવાય છે.
• TOTR પ્રોજેક્ટ policy making, wildlife management, and sustainable development માટે case study તરીકે ઉપયોગી.
• માપદંડ આધારિત પ્રશ્નો માટે corridor maps, tiger density data, અને mitigation strategies મહત્વ ધરાવે છે.

---