🌫️ લાહોર વિશ્વનું સૌથી પ્રદૂષિત શહેર જાહેર: UPSC અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે વિશ્લેષણાત્મક બ્લોગ

---

📝 પરિચય

2025ના ઓક્ટોબર મહિનામાં, IQAir દ્વારા પ્રકાશિત વૈશ્વિક હવા ગુણવત્તા સૂચકાંક મુજબ પાકિસ્તાનનું લાહોર શહેર ફરી એકવાર વિશ્વનું સૌથી પ્રદૂષિત શહેર જાહેર થયું છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં AQI (Air Quality Index) 985 સુધી પહોંચી ગયો—જે “hazardous” કેટેગરીમાં આવે છે.

---

📚 GS-III: પર્યાવરણ અને પ્રદૂષણ

• PM2.5 સ્તર: લાહોરમાં PM2.5 (સૂક્ષ્મ કણો)નું પ્રમાણ WHOના ધોરણો કરતાં 25 ગણી વધુ નોંધાયું છે.
• પ્રદૂષણના મુખ્ય સ્ત્રોતો: વાહનવ્યવહાર, ઈંડસ્ટ્રીયલ ઉત્સર્જન, ખેતરમાં પાક બળતરી (stubble burning), અને હવામાનની સ્થિરતા.
• સ્વાસ્થ્ય અસર: શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, દમ, હૃદયરોગ, અને બાળકો તથા વૃદ્ધોમાં ગંભીર અસર.

---

🌐 GS-II: આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો અને પર્યાવરણીય સહયોગ

• ટ્રાન્સબાઉન્ડરી પ્રદૂષણ: લાહોરનું પ્રદૂષણ માત્ર પાકિસ્તાન સુધી મર્યાદિત નથી. પવનના પ્રવાહથી ભારતના પંજાબ અને હરિયાણા જેવા રાજ્યોમાં પણ અસર થાય છે.
• સહયોગની જરૂરિયાત: SAARC અને UNEP જેવા મંચો પર ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે હવા ગુણવત્તા સુધારવા માટે સહયોગ જરૂરી છે.
• COP અને SDGs: આ ઘટના Paris Agreement અને Sustainable Development Goal 13 (Climate Action) સાથે પણ સંકળાયેલી છે.

---

🧠 UPSC Prelims માટે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા

મુદ્દો	વિગતો
શહેર	લાહોર, પાકિસ્તાન
AQI સ્તર	515 થી 985 સુધી
સંસ્થા	IQAir (Swiss-based air quality monitor)
PM2.5 સ્તર	WHO ધોરણ કરતાં 25x વધુ
અન્ય પ્રદૂષિત શહેરો	નવી દિલ્હી (AQI 459), ફૈસલાબાદ, ગુજરાંવાલા, મુલતાન

---

📝 UPSC Mains માટે વિશ્લેષણ

પ્રશ્ન: “વિશ્વના સૌથી પ્રદૂષિત શહેર તરીકે લાહોરની ઘોષણાએ દક્ષિણ એશિયામાં પર્યાવરણીય નીતિ અને સહયોગ માટે શું સંકેત આપ્યો છે?”

ઉત્તર સંકેત:

• લાહોરની સ્થિતિ દક્ષિણ એશિયામાં હવા પ્રદૂષણના ગંભીર સ્તરને દર્શાવે છે.
• ટ્રાન્સબાઉન્ડરી પ્રદૂષણ માટે SAARC સ્તરે નીતિગત સહયોગ જરૂરી છે.
• WHO અને UNEP જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ દ્વારા ટેકનિકલ સહાય અને નાણાકીય સહયોગ જરૂરી.
• ભારત માટે પણ આ ઘટના એક ચેતવણીરૂપ છે—દિલ્હી અને અન્ય શહેરો પણ ટોચના પ્રદૂષિત શહેરોમાં છે.

---

📌 નિષ્કર્ષ:
Lahore Declared Most Polluted City Globally એ માત્ર એક પર્યાવરણીય ચેતવણી નથી, પણ દક્ષિણ એશિયામાં હવા ગુણવત્તા સુધારવા માટે તાત્કાલિક અને સંકલિત પગલાં લેવાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે. UPSC GS-III, ભૂગોળ, અને SSC/Railway માટે આ વિષય અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

---