2025નો નોબેલ મેડિસિન પુરસ્કાર — માનવ શરીરમાં કોષીય સંકેતોના સંશોધન માટે વૈજ્ઞાનિક Mary Brunkow, Fred Ramsdell અને Shimon Sakaguchiને આપવામાં આવ્યો છે.
આ શોધે peripheral immune tolerance એટલે કે શરીર પોતાને નુકસાન ન પહોંચાડે તે માટેની કોષીય વ્યવસ્થાની સમજ આપીને autoimmune રોગો, કેન્સર અને અંગ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ માટે નવી સારવારની દિશા ખોલી છે.
🧪 મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક શોધ
- Regulatory T Cells (Tregs) — શરીરની રક્ષણાત્મક કોષો જે “ફ્રેન્ડલી ફાયર” અટકાવે છે.
- FOXP3 gene — Tregsના વિકાસ અને કાર્ય માટે જરૂરી મુખ્ય જિન.
- IPEX syndrome અને “Scurfy” માઉસ મોડલ દ્વારા Tregsની ભૂમિકા સાબિત.
🧠 કોષીય સંકેતો અને શરીરનું સંતુલન
- Tregs એ immune systemના moderators છે — વધુ રક્ષણાત્મક પ્રતિસાદને નિયંત્રિત કરે છે.
- Autoimmune રોગો જેમ કે rheumatoid arthritis, type 1 diabetes, multiple sclerosis Tregsની અછતથી થાય છે.
- Cancerમાં Tregs tumorને બચાવવા માટે કામ કરે છે — તેથી Tregsને suppress કરવી જરૂરી.
🧬 વૈજ્ઞાનિક અને તબીબી મહત્વ
- 200+ ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સ Treg આધારિત સારવાર માટે ચાલી રહી છે.
- Organ transplant acceptance માટે Tregsની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ.
- Precision medicine અને CAR-T therapies સાથે સંકળાયેલ નવી દિશાઓ.
📌 UPSC અને GPSC GS3 માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ?
- Science and Technology વિભાગમાં biotechnology, immunology અને gene therapy આવરી લેવાય છે.
- Case Study તરીકે FOXP3 gene અને Tregs UPSC GS3માં ઉપયોગી.
- Autoimmune biology અને cancer immunotherapy માટે વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણ.
Join Our WhatsApp Channel